LAL-IN

Khaw chhung hmun nuam lai takah chuan In lian leh sei bik tak a awm a, chu chu Lal In a ni. Lal In chuan Leikapui lian tham tak leh nuam tak a nei a, a chhak tual ko bulah chuan Seluphan pathum lai a ding bawk a, chutah chuan Sial lu leh artui hengte a intar a ni. Seluphan sirah hian rawkuai sang tak hmawra Sanghar vun emaw Vahluk vun emaw kaihpharh khai nal nal te leh chutiang rawkuai bawka virmep khai vir vat vat te hmuh tur a awm. Leikapui bulah hian in te, a skirting chin chauh bang nei a awm a, chu chu ‘Zàu’ a ni. Zàu ah hian Lal nula leh thenawm nula ten puan an tah thin a, Lal leh Lal pitar ten thian kawm nan an hmang bawk. Khuang vawithum chawi loh chuan Zàu a neih theih loh.

Lal sumhmun chu midang ta ai chuan lian zawk tak a ni a, chhak lama thingkhawnah chuan thing tam tawk tak a awm. Sumhmun thlang lamah chuan Archhiar leh Artuibawm an awm a, sumhmun leh inchhung inkar bangah chuan Sial lu intung that te leh salu lian tham pui pui a awm bawk.

Lal kawngkapuia han luh hlawta thlang lam bang kil vel chu, Tuium hunna a ni a. Tuium hunna chhak lam chu Vanlung awmna a ni. Hei hi Lal bawih awmna a ni a, sal an man emaw, retheih avanga Lal ina tlu lut emaw, tualthah avanga Lal sutpui vuan te awmna a ni.

Sumhmun atanga inchhung luh tirh chhak lampang, Vanlung leh inpui lam inkar pindan inchhung lam chiah chu ‘Khumai’ tih a ni a. Buhzem te an kual bawk a, pasal nei kir lehte chu Khumai chang tih an nih angin hmeichhe pasal thente khum hmuna ngaih a ni bawk. Tin khumhnuai chu mei awmna bul a nih avangin, thing tuahchawp dahna a ni. Lei sum khat zeta chhahin chhun a ni a, chu chu ‘Tap’ an ti a, an vaw bel a, an zut mam hliau thin a ni. Khumai dawt kawmchar lam chiah chu ‘Tapchhak’ a ni. Tapchhak hi thing suih phekin an hung a, chhuat lam dep ber ami chu Dawhthleng an ti a, tap sir tawn tawn ami chu Dawhchho an ti. Tapchhak lai tak bang lam hnaih deuhah chuan, Thuk, meichhemna a awm a, lungthu pathum inhawitawn theuh an phun a, chu chu, chaw bel te, vawkchaw bel te leh thil dang dang chhuanna a ni. Tapchhak bang hrulah chuan lei tihpawn, a chung zawl a awm a, chu chu ‘Tapchal’ a ni. A chung hniamte ah chuan raw lian tawk tak an khamphei a, chutah chuan thlaichi leh thildang hul reng mamawhte an dah thin. Tap chungah chuan han thuta tawng phak loh tawk vela hniamah Rapchung a awm a, hetah hian pher anga tah phek ringawt, Raphak an tih chu an phah a, hei hi buh an hak tanna a ni. Tapchhak atanga kawmchar lam chiahah chuan khumpui, a neitu mutna a awm. Khumpui ban pakhat sut hrula mi chu phulraw pum lian tak hman a ni a, mu chunga zen nuam tawka sangah zen nuam taka a chang chhak deuhah an rek kua a, tuibur um leh tinreng dahkhawmna a ni a, a hnawk em em thin. Hei hi ‘Tungchaw’ an ti.

Khumpui kawmchar lam sirah chuan pindan bang chhuat chanve thleng a awm a, chu chu ft.7 vela sang a ni. Hei hi ‘Banglai’ an ti a, he bangah hian fei te an thiat a, silai nei chuan silaite an khang bawk. Banglai si hian Sut a awm a, chu chu Iptepui banna ber a ni thin. Khumpui lu-ah chuan Nu ber Thul a awm a, an thil neih hlu dahna a ni.

Banglai piah kawmchar bang nena inkar awl chu, Banglai chhung tih a ni. Tapchhak zawn bang thlangah chuan tukverh an hawng thin a ni. Lal chu a tlangpuiin Thangchhuahpa a nih thin avangin tukverh a hawng thei a ni. Tapchhak leh bang thlang inkar chhuat chu chhuat thlang an ti a, khumpui lu zawn te pawh a huam vek mai. Khumpui leh dawhchho inkarah hian dap te phaha mutna leh thutna nuam taka chei a ni a, nu leh pa chan a ni deuh bik a, chutah chuan inlengte an kawm thin. Khumpui lama dawhchho leh dap phah nuam taka cheibawl hi ‘Dawhtling’ tih a ni.

Banglai zawn atanga kawmchar lam chu hniak tung vela sangin chhuat chu a vang tluanin dawhsan a ni. Hei hi Bahzàr an ti a, Dawvàn an ti bawk. Kawmchar bang lai tak velah chuan kawmchar kawngkhar a awm a, chu chuan Dawvàn chu eng nuam takin a siam. Hemi hmun hi Lal leh Upaho rorelna hmun (Court) a ni. Khawchhung mite thubuai nei reng reng chuan Zu bel an rawn keng a, chu chuan Lal Court chu an hawng thei chauh a ni. Dawvàn-ah chuan thubuai chu an rem thin a, chuvangin thubuai Lal hnena thlen chuan, “Dawvàn ka kai” an ti thin.

Khumai lu bul Dawhthleng hmawr bulah chuan, Sut lian tak, tlung dotu a ding a, hei hi Lal Sutpui an tih ber chu a ni. Hemi pawimawhna chu, tihpalh thila mi a thah hlauh chuan phuba an lak a hlauh avangin a tlan nal nal anga, Lal Sutpui chu a va vuan ang, tichuan tuma khawih a thiang tawh lo ang. Amaherawhchu, chumi ni atang chuan Lal Bawih a ni tawh ang. Chuvangin Lal Sutpui chu himna kulhpui a nihna lai a awm a ni.

Chhuat thlang chung khanchhuk leh khanchhuk inkar chu, “Khin” an ti a, mau pum emaw raw phel emaw khat takin an dah thut a, chutah chuan Dawrawn leh Empai te leh hnang hlaisa te an dah hnawk teuh thin. Vaimim thar lai chuan, vaimim char an khai dul bawk thin. Hetah hian Buhtun tawnkhawm lian tham tak tak an dah bawk thin a, chutiang Buhtun vui tawnkhawm khat chu ‘The’ an ti a, chuvangin he chhuar hi ‘Thehlan’, ‘The’ dahna tiin an sawi bawk thin.

Lal Inhnuai chu thing ehphelin an hung thut mai a, a kawt lamah kawngka ‘Sekawtrawlh’ an siam a, chu chu zana Sial an khung khawmna a ni.